Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski

 Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski

Patron (łac. patronus - obrońca, opiekun to najczęściej święty lub inna osoba obdarzona powszechnym szacunkiem, będąca duchowym lub symbolicznym opiekunem i protektorem osób, stanów, rzemiosł, instytucji itp.
Dokonując wyboru abpa A.J. Nowowiejskiego na patrona szkoły - społeczność Zespołu Szkól Usług i Przedsiębiorczości pragnęła wskazać swoim wychowankom wzór osoby, człowieka najwyższych zalet moralnych i intelektualnych, za którym warto podążać.
We wniosku skierowanym do Rady Miasta Płocka z dnia 9 marca 2006r. czytamy: "Ksiądz abp Antoni Julian Nowowiejski jest dla nas wzorem cnót ludzkich i obywatelskich, przykładem wrażliwości na nędzę moralną i materialną miasta i regionu. Dostrzegamy w nim człowieka oddanego bez reszty ideałom dobra, mądrości, prawdy i pracowitości; ucieleśnienie idei "małej ojczyzny"(...).

Zakorzenienie w tradycji rodzinnej i mazowieckiej. Arcybiskup A.J. Nowowiejski nigdy publicznie nie wypowiadał się na temat swojego pochodzenia i przodków, ale jednak w pieczęci biskupiej umieścił herb rodowy Jastrzębiec, co świadczy o przywiązaniu do tradycji szlacheckiej. Siedzibą rodową Nowowiejskich od XV w. była Nowa Wieś w ziemi wyszogrodzkiej, położona kilka kilometrów od granicy woj. płockiego. Przedstawiciele rodziny sprawowali w XVIII w. wyższe urzędy ziemskie: cześnika, sędziego ziemskiego wyszogrodzkiego i kilkakrotnie łowczego. P radziadek Cyprian był szambelanem króla Stanisława Augusta, a ojciec C ypriana Ignacy, łowczy wyszogrodzki - trzykrotnie posłował na sejm, między innymi Sejm Wielki.
Ojciec Arcybiskupa - Antoni Andrzej gimnazjum ukończył nie w pobliskiej Łomży, lecz w Płocku i tu uzyskał świadectwo dojrzałości w 1825r. Studia ukończył w 1829r. na Uniwersytecie Warszawskim ze stopniem magistra administracji. Po trzech miesiącach ( 22 marca 1830r.) rozpoczął pracę, jako aplikant w Wydziale Skarbowym w Warszawie, a przerwał ją po wybuchu powstania listopadowego, dopiero po trzech latach obejął stanowisko pisarza Urzędu Leśnego Zakroczymskiego. Ta niczym niewyjaśniona długa przerwa w pracy, jak i liczne posady piastowane na prowincji, wydają się sugerować udział Antoniego w powstaniu listopadowym. Okres 15 - letniego pobytu w Lubieni był dla państwa Nowowiejskich chyba najszczęśliwszym okresem w ich życiu. Po latach tułaczki ojciec Naszego Patrona objął posadę nadleśniczego Nadleśnictwa w Iłży. Tu przyszły na świat dzieci: córka Romualda (7.02.1847r.) oraz synowie - Antoni Julian ( 11 luty 1858r.) i Tadeusz Florentyn Wiktor (16.10.1860r.).
Silne związki Nowowiejskich z Mazowszem płockim zostaną ostatecznie przypieczętowane osiedleniem się rodziny na stałe w Płocku w roku 1874. Matka Antoniego Juliana - Marianna- po śmierci męża - zostanie pod opieką syna, wówczas już ordynariusza diecezji płockiej. Młodszy brat Tadeusz osiądzie w Warszawie i przez cały czas będzie utrzymywał silny związek z rodziną.

Studia i praca naukowa. Naukę czytania i pisania w języku polskim i rosyjskim pobierał Antoni Julian Nowowiejski w domu rodzinnym. Gimnazjum Gubernialne, zakończone uzyskaniem matury, ukończył w Radomiu. Studia filozoficzno - teologiczne w płockim Seminarium Duchownym rozpoczął 7 września 1874r. Na czwartym roku studiów został wysłany przez władze seminaryjne na studia teologiczne do Akademii Duchownej w Petersburgu, które ukończył z tytułem magistra teologii. Jako uczeń, a później student, odznaczał się zdolnościami, ale przede wszystkim niezwykłą pilnością i systematycznością. Przez całe życie umiejętnie łączył pracę duszpasterską, później funkcję ordynariusza diecezji z pracą naukową, która była jego pasją. Położył szczególne zasługi w dziedzinie liturgii, teologii pastoralnej i historii Kościoła. Kopalnią cennej wiedzy o Mazowszu jest obszerne dzieło "Płock. Monografia historyczna". Przez wiele lat był związany z Płockim Towarzystwem Naukowym, wspierał je swoim autorytetem i bardzo często korzystał z bogatego księgozbioru Towarzystwa.

Organizator i reformator szkolnictwa. A.J. Nowowiejski wydatnie wspierał rozwój oświaty. W 1915r. został przewodniczącym Gubernialnej Rady Szkolnej, której zadaniem była odbudowa szkolnictwa podstawowego i średniego. Zatroskany o poziom wykształcenia religijnego i oświatę wśród ludu, powołał do istnienia: Katolicki Uniwersytet Ludowy w Proboszczewicach, Instytut Wyższej Kultury Religijnej i Towarzystwo Bibliotek Parafialnych oraz płocką szkołę organistowską. Szczególnie mocno zabiegał o gruntowne wykształcenie przyszłego duchowieństwa i kadry profesorskiej Wyższego Seminarium Duchownego. Temu celowi miało służyć utworzenie przez arcybiskupa Nowowiejskiego Niższego Seminarium oraz reforma studiów filozoficzno - teologicznych w płockim seminarium, która objęła wydłużenie studiów z czterech do sześciu lat oraz ożywioną współpracę wielu profesorów seminarium z uczelniami we Francji, Szwajcarii i we Włoszech. W dowód uznania Stolica Apostolska nadała uczelni przywilej przyznawania stopnia bakałarza z teologii.

Dobroczyńca i budowniczy. Arcybiskup A.J. Nowowiejski łączył wrażliwość na nędzę materialną najuboższych z talentem skutecznego organizatora i gospodarza. W 1911r. zorganizował opiekę duszpasterską i materialną nad imigrantami sezonowymi i powołał w tym celu Płockie Towarzystwo Opieki, które zajmowało się ratowaniem głodujących dzieci robotniczych; w okresie kryzysu gospodarczego w 1931r. zakładał "Komitety dla głodnych". Ogromne zasługi położył arcybiskup Nowowiejski w dziedzinie ratowania bezcennych skarbów kultury materialnej Płocka. Na szczególne podkreślenie zasługuje tu renowacja i rozbudowa katedry płockiej. Liczne pęknięcia murów katedry oraz opłakany stan wnętrza skłonił kapitułę katedralną płocką do podjęcia prac remontowych i renowacyjnych. Pierwszym krokiem kapituły było powołanie na pełnomocnika kapituły ks. kanonika Nowowiejskiego, który pokierował sprawami gospodarczymi przy odnawianiu katedry. Rozchód na restaurację i przebudowę katedry wyniósł 364,263 rb. 71 kop. Prace objęły: pokrycie blachą miedzianą wszystkich dachów, wzmocnienie murów, odnowienie i wykonanie niektórych ołtarzy, wymianę okien i drzwi oraz wykonanie polichromii i witraży. Renowacja prowadzona we współpracy z wytrawnym architektem Stefanem Szyllerem, przywróciła katedrze jej renesansowe piękno zachowane do dzisiaj. Z niegasnącym entuzjazmem, przy ogromnym nakładzie sił i środków przystąpił arcybiskup Nowowiejski do utworzenia w Płocku Muzeum Diecezjalnego, rozbudowy gmachu Wyższego Seminarium Duchownego oraz wystawienia budynku Biblioteki i Archiwum Diecezjalnego.

Wierność "małej ojczyźnie" i Bogu. Szczególnie bolesnym doświadczeniem dla Księdza Arcybiskupa była napaść hitlerowskich Niemiec na Polskę. Pomimo licznych sugestii opuszczenia Płocka i schronienia się w Warszawie, nie zgodził się na wyjazd. Pozostanie arcybiskupa Nowowiejskiego w mieście miało ogromne znaczenie moralne dla wielu duchownych w diecezji , którzy czując zagrożenie nosili się z zamiarem opuszczania parafii
Pobyt w obozie koncentracyjnym w Działdowie był dla Księdza Arcybiskupa źródłem codziennej udręki. Tortury fizyczne, głód i szykany dotykały go często i intensywnie. Pośród bolesnych doświadczeń znoszonych z wielką godnością przyszło arcybiskupowi Nowowiejskiemu doświadczyć najcięższej próby. Jeden z hitlerowców bijąc i kopiąc hierarchę nakazał mu opluć i podeptać Krzyż. Zdecydowaną odmowę przypłacił Arcybiskup kolejnym dotkliwym pobiciem.
Osłabiony wskutek podeszłego wieku, krańcowo wyczerpany torturami i głodem zmarł prawdopodobnie 28 maja 1941r.
W opinii licznych współwięźniów z Działdowa abp A.J. Nowowiejski poniósł śmierć męczeńską, pogodzony z losem, z nieustającą modlitwą na ustach za oprawców. Ksiądz Arcybiskup został beatyfikowany przez papieża Jana Pawła II 13 czerwca 1999r.